Rafał Wnuk
Biografia
Rafał Wnuk urodził się 22 maja 1967 roku w Zamościu.
Jest historykiem, politologiem i muzealnikiem, profesorem nauk humanistycznych. W 2024 roku został powołany na stanowisko p.o. dyrektora Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku; od 1 kwietnia 2025 roku pełni funkcję dyrektora placówki.
W karierze naukowej studiował historię na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, gdzie w 1987 rozpoczął studia, a pracę magisterską napisał pod kierunkiem prof. Tomasza Strzembosza. W latach 1993–1997 był doktorantem SNS przy IFiS PAN oraz uczestnikiem seminarium doktoranckiego u prof. Strzembosza. W 1999 obronił rozprawę doktorską pt Zorganizowany opór wobec komunistycznego państwa na przykładzie Okręgu Lublin AK-DSZ-WiN w latach 1944–1947.
Był naczelnik Biura Edukacji Publicznej IPN Oddział w Lublinie (2000–2009) oraz pracownik naukowy w Pracowni Ziem Wschodnich II RP IPN PAN (1996–2008). Od 2008 wykładowca na Instytucie Historii KUL. W latach 2002–2010 pełnił funkcję redaktora półrocznika historycznego Pamięć i Sprawiedliwość Instytutu Pamięci Narodowej. Uzyskał habilitację w 2008 r. w Instytucie Studiów Politycznych PAN na podstawie pracy Za pierwszego Sowieta Polska konspiracja na Kresach Wschodnich II Rzeczypospolitej (wrzesień 1939 – czerwiec 1941). 23 września 2017 r., decyzją prezydenta RP Andrzeja Dudy, został profesorem nauk humanistycznych. Niezależnie od tego, szereg wątpliwości wobec postępowania profesorskiego zgłosiła Joanna Gruba.
Jest autorem i współautorem licznych publikacji dotyczących historii II wojny światowej, polskiego podziemia niepodległościowego oraz polityki pamięci. Jest także pomysłodawcą i redaktorem naczelnym Atlas polskiego podziemia niepodległościowego 1944–1956. Specjalność: polska konspiracja na Kresach Wschodnich w latach 1939–1941, wywiad Polskich Sił Zbrojnych oraz Armii Krajowej w okresie II wojny światowej, stosunki polsko-ukraińskie w latach 1939–1947.
Został wybrany na członka Komitetu Nauk Historycznych PAN na kadencję 2020–2023. W latach 2008–2017 pełnił funkcję głównego specjalisty w Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku, a w latach 2013–2017 był kierownikiem Działu Naukowego tego muzeum. Jest współautorem scenariusza wystawy głównej (wspólnie z Pawłem Machcewiczem, Piotrem Majewskimi i Januszem Marszalcem) i autorem dużej części jej treści. Scenariusz ten został skrytykowany jako niedostatecznie patriotyczny przez polityków Zjednoczonej Prawicy i zmieniony w okresie, gdy funkcję dyrektora muzeum pełnił Karol Nawrocki, co wzbudziło protesty twórców ekspozycji. W styczniu 2018 wystąpili oni do sądu z pozwem przeciwko muzeum, zarzucając nowej dyrekcji naruszenie praw autorskich. Proces trwał 5 lat w dwóch instancjach. Był to pierwszy proces w skali polskiej i międzynarodowej, którego przedmiotem była muzealna wystawa narracyjna i jej scenariusz, rozumiane jako utwory chronione prawami autorskimi. 17 kwietnia 2023 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie prawomocnie utrzymał w mocy wyrok I instancji, wydany przez Sąd Okręgowy w Gdańsku, w którym stwierdzono naruszenie praw autorskich do wystawy i nakazano muzeum zapłatę kwoty 10 tys. zł na cel charytatywny oraz usunięcie filmu podsumowującego wystawę. Jednakże Sąd Okręgowy w Gdańsku nie uwzględnił w całości żądań powodów, którzy domagali się przywrócenia wystawie całkowicie pierwotnego kształtu, gdyż 16 innych ingerencji nowej dyrekcji muzeum w treść ekspozycji nie było dostrzegalnych dla przeciętnego widza.
14 marca 2024 został powołany na stanowisko p.o. dyrektora Muzeum II Wojny Światowej w Gdańsku; stanowisko objął 2 kwietnia 2024 roku. Od 1 kwietnia 2025 jest dyrektorem tej placówki. Został także powołany do Rady do spraw Muzeów i Miejsc Pamięci Narodowej na kadencję 2024–2027.
Jego rodzina pochodzi ze wsi Wysokie pod Zamościem. Jest wnukiem Bolesława Wnuka, posła na Sejm II Rzeczypospolitej.