Gryzelda Konstancja zZamoyskichWiśniowiecka
Biografia
Gryzelda Konstancja zZamoyskichWiśniowiecka urodziła się w Zamościu 27 kwietnia 1623 roku jako córka Tomasza Zamoyskiego i jego żony. Biegle władała łaciną i rozwijała zainteresowania retoryką, filozofią i historią.
27 lutego 1639 zawarto jej małżeństwo z Jerzym Wiśniowieckim w kolegiacie zamojskiej; z małżeństwa pochodził Michał Tomasz, późniejszy król Polski. Po ślubie wnosiła mężowi posag w wysokości 600 tys. zł w gotówce i 100 tys. w klejnotach. Po ślubie zamieszkiwała w dobrach Wiśniowieckiego na Ukrainie, a po wybuchu Powstania Chmielnickiego przeniosła się z rodziną do Krzeszowa nad Sanem w Zamościu.
Mimo problemów finansowych udało się jej wychować syna dzięki pomocy królewicza Karola Ferdynanda Wazy.
W 1653 roku zdecydowała się złożyć ciało męża w klasztorze na Świętym Krzyżu. Po śmierci Jana Sobiepana Zamoyskiego w 1665 przejęła rządy w Ordynacji Zamojskiej, starając się równocześnie o zniesienie jej przez sejm, co przyczyniło się do elekcji Michała Korybuta Wiśniowieckiego na króla Polski.
Sprawnie zarządzała dobrami po bracie, utrzymywała garnizon wojskowy w twierdzy i ożywiła sądownictwo. W testamencie przekazała uczelni prywatny księgozbiór Zamoyskich, co uczyniło bibliotekę akademicką jedną z największych w kraju (ponad 3000 woluminów w 1675). Aktywnie wspierała Akademię Zamojską, sprowadziła nową kadrę profesorów i przyczyniła się do ożywienia życia naukowego.
Dedykowano jej prawie trzydzieści utworów literackich, mów, kazań i panegiryków. Pomogła przeprowadzić unieważnienie małżeństwa Anny ze Stanisławskich, pierwszej polskiej poetki. Współpracowała m.in. z Bazylim Rudomiczem i Janem Michałem Linkiem.
Wspierała teatr działający przy Akademii Zamojskiej. Ufundowała srebrną puszkę na serce Jana Sobiepana Zamoyskiego, ofiarowała relikwiarz i albę koronacyjną syna. Prowadziła fundacje kościołów i klasztorów w swoich dobrach oraz prowadziła działalność dobroczynną. Dedykowano jej prawie trzydzieści utworów literackich, mów, kazań i panegiryków. Pomogła przeprowadzić unieważnienie małżeństwa Anny ze Stanisławskich, pierwszej polskiej poetki. Współpracowała m.in. z Bazylim Rudomiczem i Janem Michałem Linkiem.
Po elekcji Michała Korybuta Wiśniowieckiego intensywnie pracowała nad stworzeniem stronnictwa królewskiego; po koronacji wycofała się do Zamościa, pozostając jednak aktywną mediując na rzecz syna i jego zwolenników.
Pochowana w kolegiacie św. Jana w Warszawie lub w kolegiacie w Zamościu. Nie zachował się żaden pewny portret księżnej.