Anastazy Trapszo
Biografia
Urodził się w Zamościu 2 maja 1832. Po ukończeniu gimnazjum realnego w Warszawie został nauczycielem matematyki w Pińczowie, a następnie w Warszawie.
W 1854 wstąpił do warszawskiej Szkoły Dramatycznej; był uczniem J.T.S. Jasińskiego. Debiutował we Lwowie 31 października 1856 jako Stanisław Hrabia na Walorach; w lecie 1857 był kierownikiem zespołu lwowskiego podczas wyjazdu do Brodów i Przemyśla. Na sezonie 1857/58 zaangażował się do zespołu Tomasza A. Chełchowskiego i Pawła Ratajewicza w Lublinie. 13 kwietnia 1858 debiutował w Warszawskich Teatrach Rządowych (WTR) w roli Bernarda Mauprat; zaangażowany do zespołu dramatu, pracował tu do 1866. W 1861 i 1862 brał udział w konspiracji; w 1863 aresztowany przez władze carskie, został zwolniony dzięki staraniom aktora Alojzego Żółkowskiego.
W 1864 opracował projekt założenia teatru ludowego, zatwierdzony w 1865 przez Radę Administracyjną pod przewodnictwem namiestnika Fiodora Berga. Wskutek nieporozumień między Bergiem i dyrektorem Komisji Spraw Wewnętrznych księciem Czerkaskim, projekt ten nie był jednak zrealizowany, podobnie jak plan reorganizacji zespołów prowincjonalnych w zaborze rosyjskim. Czynny przez cały czas jako aktor, dawał również lekcje deklamacji i gry aktorskiej. W 1865 wykładał deklamację w warszawskim Instytucie Muzycznym. Od 16 do 27 marca 1866 występował gościnnie w zespole Ratajewicza w Lublinie, a 14 maja 1866 w teatrze krakowskim w roli Cześnika w Zemście.
Ożywiony pragnieniem udoskonalenia teatrów prowincjonalnych, Trapszo po niepowodzeniu szerszej reformy usiłował we własnym zespole zrealizować swoje plany, zarówno podczas wędrówek po kraju, jak i podczas występów w warszawskich teatrach ogródkowych. Prezentował w Warszawie ambitny repertuar, często wyprzedzający teatry rządowe w inscenizacjach współczesnego repertuaru francuskiego i polskiego, próbował grać arcydzieła takich dramatów jak Kupiec Wenecki, Hamlet, Faust, Don Juan. Wprowadził stałe gaże dla swoich aktorów i był zapalonym pedagogiem; pod jego opieką wyszło wielu znakomitych aktorów, m.in. Bolesław Leszczyński, Maria Morozowicz-Szczepkowska, Edmund Rygier, Jan Kazimierz Tatarkiewicz, Ludwik Solski, Józef Śliwicki, Maksymilian Węgrzyn, Helena Marcello, Adolfina Zimajer, Marceli Trapszo, Stanisław Trapszo, Irena Trapszo-Chodowiecka i Tekla Trapszo-Krywultowa.
W latach 1866–1889 prowadził teatry prowincjonalne na obszarze wszystkich trzech zaborów. W 1889 został ponownie zaangażowany do zespołu dramatu WTR. W 1892 wziął urlop zdrowotny i przeniósł się do Lwowa, gdzie grał i reżyserował w sezonie 1892/93. Od początku 1894 do końca życia był aktorem teatru krakowskiego. W Krakowie 29 października 1896 obchodził jubileusz czterdziestolecia pracy, grając rolę Montricharda w Walka kobiet.
Po jego śmierci ogłoszono opracowany przez niego Podręcznik sztuki dramatycznej dla artystów i amatorów (Kraków 1899). W rękopisie pozostaje jego Autobiografia.
Życie prywatne: był przedostatnim z dziesięciorga dzieci Franciszka Ksawerego Trapszy (1783-1857), weterana wojen napoleońskich i urzędnika wojskowego w Kongresówce, oraz Domiceli z Kwasiborskich (1795-1852). Był dwukrotnie żonaty: najpierw z Anną Eugenią z Ćwiklińskich, a potem z Natalią z Karasińskich. Jego dziećmi byli Marceli Trapszo (1858–1921) i Stanisław Trapszo (1862–1896) oraz Irena Trapszo-Chodowiecka (1868–1953) i Tekla Trapszo-Krywultowa (1873–1944). Do rodziny Trapszów należała Zofia Trapszowa.